Συντάκτης: admin

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο

«Υπολογίζεται οτι κάθε χρόνο περίπου 35.000 άτομα παθαίνουν εγκεφαλικό επεισόδιο στην Ελλάδα»

Τι είναι το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο;

Ένα Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ) προκαλείται είτε από την αιφνίδια αναστολή της ροής αίματος στον εγκέφαλο (Ισχαιμικό Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο) είτε από αιμορραγία μέσα ή γύρω από τον εγκέφαλο (Αγγειακό Αιμορραγικό Επεισόδιο).

Συχνότητα του ΑΕΕ

Το Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ) είναι η τρίτη κύρια αιτία θανάτου σε βιομηχανικές χώρες μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις και τον καρκίνο.1

Δυστυχώς περίπου το 40% χάνει τη ζωή του μέσα στον πρώτο χρόνο.

Αποτελεί την 1η αιτία μόνιμης αναπηρίας, καθώς ένας στους τρεις μένει με σοβαρή αναπηρία και χρειάζεται συνεχή υποστήριξη.

Τα ΑΕΕ είναι ιδιαίτερα δαπανηρά για τα συστήματα υγείας και το εκτιμώμενο συνολικό κόστος υγείας που συνδέεται με τα ΑΕΕ στην Ευρώπη εκτιμάται στα 64 δισεκατομμύρια ευρώ το χρόνο.2

Τα αίτια

Η ηλικία φαίνεται να είναι καθοριστικός παράγοντας κινδύνου. Εκτιμάται ότι ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου διπλασιάζεται κάθε δεκαετία μετά την ηλικία των 55 ετών. Υπάρχουν βέβαια παράγοντες κινδύνου στους οποίους μπορούμε να επέμβουμε :

  • Υπέρταση : υπεύθυνη για το 40 % των ΑΕΕ
  • Παχυσαρκία : εμπλέκεται στο 36 % των ΑΕΕ
  • Μη ισορροπημένη διατροφή
  • Έλλειψη σωματικής άσκησης
  • Κατανάλωση αλκοόλ.

Η υποθρεψία και το ΑΕΕ

Τα ΑΕΕ  έχουν λειτουργικές επιπτώσεις που οδηγούν σε μείωση της πρόσληψης της τροφής και υψηλό κίνδυνο υποσιτισμού.3  Η συχνότητα εμφάνισης υποθρεψίας κατά την εισαγωγή στο νοσοκομείο είναι μεταξύ 5% και 30%.4 (HM Finestone, 1995)

Ορισμένες νευρολογικές επιπτώσεις του ΑΕΕ συμβάλλουν στη μείωση της πρόσληψης τροφής και ως εκ τούτου αυξάνουν τον κίνδυνο υποθρεψίας. Οι πιο συνηθισμένες νευρολογικές διαταραχές είναι: διαταραχές συνείδησης (30-40%), διαταραχές κατάποσης (30%), κινητική αδυναμία (50-80%), διαταραχές ευαισθησίας (25%), διαταραχές ομιλίας (30%).5 (SE Gariballa, 1998).

Μία μελέτη έδειξε ότι σε διάστημα δύο εβδομάδων μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο μόνο το 10% των ασθενών προσέλαβε το 100% της εκτιμώμενης πρόσληψης ενέργειας.6 (WF Nip, 2011).

Επιπλέον, μετά από ΑΕΕ, συχνές επιπλοκές, όπως κατακλίσεις και λοιμώξεις, αυξάνουν τις ενεργειακές και πρωτεϊνικές ανάγκες.

Μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις διαταραχές κατάποσης που επηρεάζουν περισσότερο από το 50% των ασθενών.7

Η ανάλυση σύστασης του σώματος είναι απαραίτητη προκειμένου να ολοκληρωθεί μία διατροφική αξιολόγηση των ασθενών μετά από ΑΕΕ. Αυτή η μέτρηση μπορεί να αξιολογήσει τη μυϊκή μάζα του ασθενή. Η εξέταση αυτή μπορεί να γίνει με ηλεκτρική βιοεμπέδηση (BIA), μία απλή, γρήγορη, μη επεμβατική μέθοδο που λαμβάνει χώρα στο κρεβάτι του ασθενούς. Η ύπαρξη χαμηλής μυϊκής μάζας έχει δείξει ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας σε ασθενείς ηλικίας ≥ 65 ετών.8

 

Διατροφική υποστήριξη μετά από ΑΕΕ

Κάθε ασθενής με εγκεφαλικό επεισόδιο που χαρακτηρίζεται υποθρεπτικός ή σε κίνδυνο υποθρεψίας θα πρέπει να αναζητά τη συμβουλή ιατρού και να ακολουθεί εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο για την αντιμετώπιση της υποθρεψίας.9

Στους νοσηλευόμενους ασθενείς με ΑΕΕ η μελέτη της Ha et al. (2010) διαπίστωσε ότι η έγκαιρη διατροφική παρέμβαση είναι αποτελεσματική στην αντιμετώπιση των διατροφικών αναγκών, στην πρόληψη της απώλειας βάρους και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.10

Στους ηλικιωμένους η ESPEN συνιστά ημερήσια πρόσληψη:

  • Ενέργειας : 30 kcal/kg
  • Πρωτεΐνης : τουλάχιστον 1 g/kg

(έως 1,5 g/kg για αποδεδειγμένο υποσιτισμό).11

Σε περίπτωση που διαγνωσθεί και δυσφαγία στον ασθενή, τότε συνιστάται η καθιέρωση εντερικής διατροφής από ρινογαστρικό σωλήνα.  Μία σωστή τοποθέτηση ρινογαστρικού καθετήρα δεν έχει αρνητικό αντίκτυπο στις λειτουργίες κατάποσης.12  Αν είναι απαραίτητο να διατηρηθεί η εντερική σίτιση πέραν των 28 ημερών, τότε συνιστάται η τοποθέτηση διαδερμικής γαστροστομίας (PEG).

Ένας σημαντικός διατροφικός στόχος είναι η κατάργηση της εντερικής σίτισης μέσω ρινογαστρικού καθετήρα ή γαστροστομίας.  Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος πρέπει να γίνει ανάκτηση του μηχανισμού κατάποσης.

Τις περισσότερες φορές θα απαιτηθεί μία διατροφή με τρόφιμα τροποποιημένης υφής μέσω χρήσης ειδικών σκευασμάτων για την αλλαγή ιξώδους των υγρών (παχύρρευστα).  Η διαχείριση και η παρακολούθηση των διαταραχών κατάποσης από έναν λογοθεραπευτή είναι απαραίτητη προκειμένου να βελτιωθεί η κατάποση και να προσαρμοστούν αναλόγως οι υφές.13

Στον υποθρεπτικό ασθενή σημαντικός στόχος είναι η αύξηση της προσλαμβανόμενης  πρωτεΐνης και των θερμίδων από τη σίτιση. 

Πολλές φορές η θρεπτική και πρωτεινική υποστήριξη πρέπει να γίνει χωρίς να αυξηθεί σημαντικά ο όγκος των γευμάτων, και αυτό δεν καθίσταται εφικτό χωρίς τη χρήση εξειδικευμένων σκευασμάτων ειδικής διατροφής χαμηλού όγκου και υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη/θερμίδες.
 

Οι γηριατρικοί ασθενείς μετά από ΑΕΕ είναι περισσότερο πιθανό να εμφανίσουν υποθρεψία κατά τη φάση της αποκατάστασης.  Γι’ αυτή την κατηγορία ασθενών απαιτείται έγκαιρη διάγνωση και διατροφική παρέμβαση, ώστε να ξεκινήσει άμεσα το ενισχυμένο διατροφικό πλάνο με τη χρήση σκευασμάτων διατροφής.

Ζητήστε τη βοήθεια ιατρού, διαιτολόγου ή/και λογοθεραπευτή προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για την αντιμετώπιση της δυσφαγίας και της υποθρεψίας στον ασθενή μετά από ΑΕΕ.

Βιβλιογραφία

  1. Bogousslavsky Stroke Prevention by the Practitioner. 2e ed. 2003.
  2. J Olesen A. Gustavsson M Svensson The economic cost of brain disorders in Europe. Eur J Neurol 2012.
  3. SD Bouziana K. Tziomalos Malnutrition in patients with acute stroke. J Nutr Metab 2011.
  4. AC Jonsson I Lindgren B Norrving Weight loss after stroke: a population-based study from the Lund Stroke Register. Stroke 2008.
  5. SE Gariballa AJ. Sinclair Assessment and treatment of nutritional status in stroke patients. Postgrad Med J 1998.
  6. WF Nip L Perry S McLaren Dietary intake, nutritional status and rehabilitation outcomes of stroke patients in hospital. J Hum Nutr. Diet 2011.
  7. R Martino N Foley S Bhogal Dysphagia after stroke: incidence, diagnosis, and pulmonary complications. Stroke 2005.
  8. CE Graf VL Karsegard A Spoerri Body composition and all-cause mortality in subjects older than 65 y. Am J Clin Nutr. 2015.
  9. R **Burgos I Breton E Cereda ESPEN guideline clinical nutrition in neurology. Clin Nutr. 2018.
  10. L Ha T Hauge AB Spenning Individual, nutritional support prevents undernutrition, increases muscle strength and improves QoL among elderly at nutritional risk hospitalized for acute stroke: a randomized, controlled trial. Clin. Nutr.
  11. D Volkert AM Beck T Cederholm ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin. Nutr. 2019.
  12. R Dziewas T Warnecke C Hamacher Do nasogastric tubes worsen dysphagia in patients with acute stroke? BMC Neurol 2008.
  13. R Antonelli Incalzi F Landi L Cipriani Nutritional assessment: a primary component of multidimensional geriatric assessment in the acute care setting. J Am. Geriatr. Soc 1996.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

«Το 45% των ασθενών με ΧΑΠ που βρίσκονται στο σπίτι τους είναι υποσιτισμένοι».

Stratton RJ, et al. Oxford: Cabi publishing; 2003

Τι είναι η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια;

Η ΧΑΠ είναι μία συχνή νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από εμμένουσα απόφραξη των αεραγωγών, που είναι συνήθως προοδευτική και σχετίζεται με έντονη χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση των αεραγωγών και του πνεύμονα σε βλαβερά σωματίδια ή αέρια.

Τα Αίτια της ΧΑΠ

  • Κάπνισμα: Το κάπνισμα είναι η πιο συχνή αιτία εμφάνισης της ΧΑΠ (πάνω από 80%) και ευθύνεται για τους 9 στους 10 θανάτους από ΧΑΠ
  • Περιβαλλοντική έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες: Η μακροχρόνια έκθεση σε τοξικές γιά τους πνεύμονες ουσίες, όπως διάφορα χημικά, σκόνη ή καπνός στο χώρο εργασίας, μπορεί να προκαλέσει ΧΑΠ
  • Γενετικοί παράγοντες


Η υποθρεψία στη ΧΑΠ

Η χρόνια φλεγμονώδης αντίδραση των αεραγωγών και η επιπλέον προσπάθεια που απαιτείται για την αναπνοή και την άσκηση καθημερινών δραστηριοτήτων αυξάνουν τις διατροφικές ανάγκες γιά έναν ασθενή με ΧΑΠ προκειμένου να διατηρήσει το βάρος του.

Όταν δυσκολεύει η αναπνοή, μπορεί επίσης να επηρεαστεί και η ικανότητά λήψης τροφής.  Ο συντονισμός που απαιτείται κατά τη διάρκεια ενός γεύματος μεταξύ μάσησης, κατάποσης και αναπνοής είναι ιδιαίτερα δύσκολος για ασθενείς με ΧΑΠ και μπορεί να οδηγήσει τον ασθενή σε αγχωτική κατάσταση  σχετικά με το φαγητό με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος μειωμένης πρόσληψης τροφής και υγρών. Η συχνή προσβολή από λοιμώξεις, η δυσάρεστη γεύση λόγω υπερπαραγωγής πτυέλων ή χορήγησης φαρμάκων μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε υποθρεψία και ακούσια απώλεια βάρους.

Οι επιπτώσεις της υποθρεψίας στη ΧΑΠ

  • Μείωση μυϊκής δύναμης
  • Επιδείνωση της ποιότητας ζωής
  • Μείωση αναπνευστικών μυών
  • Μείωση δραστηριότητας
  • Αύξηση κόπωσης
  • Αύξηση θνητότητας
  • Αύξηση του κόστους διαχείρισης της νόσου

Η απώλεια μυϊκής μάζας έχει σοβαρές επιπτώσεις γιά τον ασθενή με ΧΑΠ.

Η  σταδιακή απώλεια σκελετικών μυών οδηγεί σε :

  • Αύξηση της θνησιμότητας ανεξάρτητα από τον ΔΜΣ (Δείκτη Μάζας Σώματος) – Η μείωση μυϊκής μάζας μπορεί να συμβεί με φυσιολογικό ή και υψηλό ΔΜΣ
  • Μειωμένη μυϊκή δύναμη
  • Μειωμένη ικανότητα άσκησης και απόκρισης στην άσκηση

Η μειωμένη λειτουργία των πνευμόνων και η απώλεια αναπνευστικών μυών μπορεί να οδηγήσει σε :

  • Αυξημένη ενεργειακή κατανάλωση έως και 20%
  • Μειωμένη ικανότητα στην άσκηση
  • Μειωμένη ευαισθησία σε υποξικά ερεθίσματα
  • Αναπνευστική ανεπάρκεια

Συνιστάται ειδικό διαιτολόγιο για άμεση κάλυψη των αυξημένων πρωτεϊνικών και ενεργειακών αναγκών, αλλά και διαιτολογική παρέμβαση.

Η πρόσληψη τροφής σε μικρές δόσεις τακτικά μέσα στην ημέρα φαίνεται επίσης να βοηθάει τους ασθενείς με ΧΑΠ.

Σκευάσματα ειδικής διατροφής και ΧΑΠ

Ο ασθενής με ΧΑΠ είναι δύσκολο να λαμβάνει τις απαραίτητες θερμίδες και πρωτεΐνες που απαιτούνται, λόγω του υπερμεταβολισμού που παρουσιάζεται από τη νόσο. Ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να εντάξει στο καθημερινό του διαιτολόγιο κάποια πόσιμα σκευάσματα ειδικής διατροφής, τα οποία περιέχουν επιπλέον θερμίδες, πρωτεΐνες, βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία.

Προτείνεται η λήψη πόσιμων σκευασμάτων ειδικής διατροφής υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη και σε θερμίδες, χαμηλού όγκου.

Η σωστή θρεπτική υποστήριξη βελτιώνει:

  • τη διατροφική κατάσταση του ασθενούς
  • τη μυϊκή δύναμη του αναπνευστικού
  • την ποιότητα ζωής
  • την έκβαση της νόσου

Χρήσιμες συμβουλές

  • Τρώτε μικρά και συχνά γεύματα
  • Μεγιστοποιήστε την πρόσληψη τροφών και υγρών κατά τη διάρκεια της ημέρας όταν αισθάνεστε καλά ή έχετε όρεξη
  • Προτείνεται η διατροφή τροποποιημένης υφής (πολτοποιημένα, τριμμένα ή υδαρής διατροφή), διότι απαιτείται ελάχιστο μάσημα και διευκολύνει την κατάποση
  • Συστήνεται η κατανάλωση σνακ και γαλακτωδών υγρών (smoothies) ανάμεσα στα γεύματα
  • Προτείνεται η κατανάλωση κέικ, τυριού, κράκερ, ξηρών καρπών και αποξηραμένων φρούτων
  • Προσθέστε στο διαιτολόγιό σας πλήρες γάλα, βούτυρο, κρέμα ή τυρί-κρέμα, σούπες, επιδόρπια

Βιβλιογραφία:

  1. Ezzell L and Jensen GL. Am J Clin Nut 2000;72:1415-1416.
  2. Collins PF et al. Clinical Nutrition 2010;5,S2:17
  3. Gupta B, Kant S, Mishra R, Verma S. J Clin Med Res, 2010 Mar 20; 2(2): 68-74.
  4. Ferreira IM, Brooks D, White J, Goldstein R. Cochrane Database Syst Rev. 2012.
  5. Vermeeren MA et al. Respir Med, 2006; 100: 1349-1355
  6. Collins PF, Stratton RJ, Elia M. Proceedings of the Nutrition Society, 2011; 70 (OCE5): E324.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Κατάγματα

Στην Ελλάδα υπολογίζεται κάθε χρόνο ότι 15000 έως 20000 ηλικιωμένοι (>70 ετών) σπάνε το ισχίο τους

Τί είναι το κάταγμα;

Το κάταγμα ορίζεται ως το σπάσιμο ή το ράγισμα ενός οστού (ή και χόνδρου). Ένα κάταγμα μπορεί να προκληθεί από πτώση, έντονη άσκηση ή από συνύπαρξη μιάς εκφυλιστικής ασθένειας, όπως ή οστεοπόρωση.

Ειδικά για το κάταγμα στο ισχίο θα πρέπει να τονιστεί ότι είναι πολύ σοβαρό και απαιτεί νοσηλεία και άμεση χειρουργική επέμβαση.

Τα αίτια του κατάγματος:

Το 90 % των καταγμάτων ισχίου στους γηριατρικούς ασθενείς οφείλονται σε πτώσεις.

Οι κύριες αιτίες των πτώσεων στους γηριατρικούς ασθενείς είναι:

  • Μυϊκή αδυναμία
  • Οστεοπόρωση
  • Προβλήματα όρασης
  • Συνύπαρξη χρόνιων νοσημάτων: καρδιακά νοσήματα, άνοια,…

Η συχνότητα της υποθρεψίας στον ασθενή με κάταγμα ισχίου:

Περίπου το 60% των ασθενών που εισέρχονται στο νοσοκομείο παρουσιάζουν υποθρεψία

Οι μισοί νοσηλευόμενοι ασθενείς με κάταγμα ισχίου δεν καλύπτουν τις ημερήσιες θερμιδικές τους ανάγκες.

Το 68% των ασθενών με κάταγμα ισχίου παρουσιάζει υποθρεψία κατά την έξοδο απο το νοσοκομείο

(μετά από νοσηλεία 2 εως 3 εβδομάδων)

Μετεγχειρητικά:

Μετά το χειρουργείο παρουσιάζονται αυξημένες θερμιδικές ανάγκες, αλλά και αυξημένες ανάγκες σε πρωτεΐνη.

Αυξημένες θερμιδικές ανάγκες :

  • Υπερκαταβολισμός (έως και τρεις μήνες μετά το χειρουργείο).
  • Χαμηλός ΔΜΣ (Δείκτης Μάζας Σώματος) κατά την έξοδο από το νοσοκομείο.
  • Μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω μειωμένης όρεξης.

Αυξημένες ανάγκες σε πρωτεΐνη:

  • Υπερκαταβολισμός (έως και τρεις μήνες μετά το χειρουργείο)
  • Για όσους ασθενείς εισέρχονται με προυπάρχον πρωτεϊνικό έλλειμα
  • Για όσους η κατανάλωση πρωτεϊνών είναι χαμηλή λόγω χαμηλής κατανάλωσης τροφών υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη.

Η ESPEN προτείνει:

• 1,0-1,2 gr. πρωτεΐνης / κιλό σωματικού βάρους / ημέρα γιά τους υγιείς ηλικιωμένους
• 1,2-1,5 gr. πρωτεΐνης / κιλό σωματικού βάρους / ημέρα γιά τους ηλικιωμένους με χρόνια νοσήματα

Διατροφική παρέβαση με σκευάσματα ειδικής διατροφής:

  • Τα σκευάσματα ειδικής διατροφής είναι απαραίτητα προκειμένου να καλυφθούν οι ημερήσιες θερμιδικές ανάγκες και οι αυξημένες ανάγκες σε πρωτεΐνη των γηριατρικών ασθενών με κάταγμα ισχίου.
  • Υπάρχουν σκευάσματα σε διάφορες μορφές (υγρά, κρέμες, σκόνη, δημητριακά,…), και σε διάφορες γεύσεις (σοκολάτα, βανίλια, πορτοκάλι, μπισκότο, άγευστο) προκειμένου να γίνονται εύκολα αποδεκτά από τους ασθενείς και να εντάσσονται στο καθημερινό τους διαιτολόγιο, προκειμένου να καταναλώνονται ευχάριστα.

Χρήσιμες συμβουλές:

Καταναλώστε ψάρια

Ψάρια όπως ο σολομός, οι σαρδέλες, ο ξιφίας, είναι πηγές βιταμίνης D και συνιστώνται ως ένας ασφαλής και υγιεινός τρόπος για την αύξηση της πρόσληψης βιταμίνης D και τη μείωση του κινδύνου κατάγματος του ισχίου.

Καταναλώστε φρούτα και λαχανικά

Μερικά από τα θρεπτικά συστατικά που περιέχονται σε φρούτα και λαχανικά, όπως το κάλιο, το μαγνήσιο, ο σίδηρος και ο ψευδάργυρος, έχουν συσχετισθεί με την αύξηση της οστικής πυκνότητας σε προ-εμμηνοπαυσιακές γυναίκες, σε ηλικιωμένους και των δύο φύλων, αλλά και με την μείωση της οστικής απώλειας σε ηλικιωμένους άνδρες.

Καταναλώστε τόνο, σαρδέλες, αυγά και κοτόπουλο για αύξηση πρωτεϊνών
Καταναλώστε αβοκάντο και ελαιόλαδο για αύξηση θερμίδων

Μία ισορροπημένη διατροφή που καλύπτει τις καθημερινές θερμιδικές ανάγκες και την απαιτούμενη ημερήσια πρόσληψη σε θρεπτικά συστατικά είναι απαραίτητη, τόσο προληπτικά γιά τη μείωση του κινδύνου κατάγματος, όσο και για την ενίσχυση της διαδικασίας επούλωσης μετά το κάταγμα.

Βιβλιογραφία

  1. Hébuterne X et al., Traité de nutrition de la personne âgée, Ed Springer 2008
  2. International Osteoporosis Foundation. Facts and Stats.
    Retrieved from: https://www.iofbonehealth.org/facts-statistics#category-18
  3. LeBlanc ES, Hillier TA, Pedula KL, et al. Hip Fracture and Increased Short-term but Not Long-term Mortality in Healthy Older Women. (2011)  https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/1106014

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Σαρκοπενία

«Στην ηλικία των 70 ετών έχουμε πλεόν τους μισούς μας μύες».

Τί είναι η σαρκοπενία στην τρίτη ηλικία;

Ονομάζεται σαρκοπενία στην τρίτη ηλικία η κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από απώλεια μυϊκής μάζας και μυϊκής δύναμης στους γηριατρικούς ασθενείς.

Η μείωση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα να επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων.

Η σαρκοπενία έχει αναγνωριστεί ως νόσος και πρέπει να διαγνωστεί έγκαιρα προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά σε πρώιμο στάδιο.

Τα συμπτώματα της σαρκοπενίας:

Είναι γενικώς μία «ύπουλη» και «αθόρυβη» νόσος, η οποία εξελίσσεται αργά από την ηλικία των 30 ετών.
Έτσι, υπάρχουν και αρκετοί νέοι άνθρωποι οι οποίοι πάσχουν από αυτή τη νόσο.

Όταν μας δυσκολεύουν ακόμα και καθημερινές δραστηριότητες, όπως μεταφορά φορτίων, περπάτημα, ανέβασμα σκάλας,…τότε είναι πολύ πιθανό να πάσχουμε από σαρκοπενία

Όταν θεωρούμε φυσιολογικό ένας ηλικιωμένος να δυσκολεύεται να ανέβει μία σκάλα, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να αγνοηθεί ένα πρώτο «σύμπτωμα» της σαρκοπενίας, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο κίνδυνος κάποιας πτώσης ή και κάποιας λοίμωξης, που θα οδηγήσουν τον ηλικιωμένο σε μία νοσηλεία με δύσκολη αποκατάσταση.

Είναι σημαντικό οι συγγενείς και το κοντινό περιβάλλον του ηλικιωμένου να διαγνώσουν αυτές τις μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά του προκειμένου να ζητήσουν τη βοήθεια ιατρού.
 

Οι επιπτώσεις της σαρκοπενίας στην υγεία:

Η σαρκοπενία έχει πολύ σοβαρές συνέπειες για την υγεία και την ποιότητα ζωής του ασθενή.

Η απώλεια μυϊκής μάζας μπορεί να προκαλέσει πτώσεις και κατάγματα. Ένα από αυτά τα κατάγματα είναι και το πιο σύνηθες στους ηλικιωμένους ασθενείς : το κάταγμα του ισχίου.

Το κάταγμα αυτό προκαλεί απώλεια όρεξης και έχει πολύ δύσκολη αποκατάσταση. Επίσης, η δυσκολία στη μετακίνηση του ασθενούς κατά την περίοδο της αποκατάστασης ενδέχεται να προκαλέσει ψυχολογική κατάπτωση και κοινωνική απομόνωση, με αποτέλεσμα να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος κατάθλιψης και άρνησης λήψης τροφής.

Οι λύσεις στην πρόληψη και την έγκαιρη αντιμετώπιση της σαρκοπενίας

Η σαρκοπενία μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά τόσο με την κατάλληλη διατροφική υποστήριξη όσο και με τη σωματική άσκηση.

Η διατροφή παίζει κύριο ρόλο στην πρόληψη, αλλά και την αντιμετώπιση της σαρκοπενίας. Οι ιατροί έχουν την δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν διάφορα “εργαλεία” για να ενισχύσουν τη διατροφή του ασθενή. Μπορούν να συστήσουν ειδικά σκευάσματα διατροφής υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη κατά τη διάρκεια της ημέρας (ανάμεσα από τα γεύματα) ή να προτείνουν την ενίσχυση των γευμάτων με σκευάσματα ουδέτερα σε γεύση και πλούσια σε πρωτεΐνη και θερμίδες.

Επίσης, η σωματική άσκηση είναι απαραίτητη τόσο για την πρόληψη της σαρκοπενίας όσο και για την αντιμετώπισή της (φυσικοθεραπεία).

Σωματική άσκηση καθημερινά, σε συνδυασμό με μία στοχευμένη διατροφική παρέμβαση, είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης της σαρκοπενίας.

Βιβλιογραφία

  1. Sarcopénie : prise en charge nutritionnelle – Dominique Dardevet, Directeur de recherche en Nutrition humaine à l’INRA de Clermont-Ferrand
  2. Sarcopénie et résistance anabolique protéique. Yves Boirie JFN Nice 28-30 novembre2018
  3. Munro HN. Adaptation of body protein metabolism in adult and aging man. Clin.Nutr. 1982;1:95 108
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΑΘΗΣΕΙΣ
  • Ακτινοδερματίτιδα

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Ακτινοδερματίτιδα

Η ακτινοβολία των θεραπειών μπορεί μερικές φορές να ερεθίσει το δέρμα στην περιοχή που ακτινοβολείται.

Αυτές οι δερματικές αλλοιώσεις ονομάζονται δερματίτιδα από ακτινοβολία ή ακτινοδερματίτιδα 1 και είναι η συχνότερη παρενέργεια της ακτινοθεραπείας.

Συχνότητα

Αυτή η παρενέργεια είναι πολύ συχνή όταν υπάρχει κοντινή απόσταση μεταξύ του θεραπευόμενου όγκου και του δέρματος.

Αυτό συμβαίνει πολύ συχνά στον καρκίνο του μαστού, αλλά και στον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.2

Υπολογίζεται ότι το 90% των ασθενών που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία για καρκίνο του μαστού εκδηλώνουν ακτινοδερματίτιδα.2-3

Όμως, και σε άλλες μορφές καρκίνου η συχνότητα εμφάνισης μέτριας ή σοβαρής δερματικής αντίδρασης είναι μεγάλη (>50%).

Κλινική εκδήλωση ακτινοδερματίτιδας:2

  • Σταδιακή ερυθρότητα στο δέρμα
  • Πρήξιμο ή πόνος
  • Απολέπιση (απώλεια των μικρών επιφανειακών στρωμάτων του δέρματος)

Κρίσιμοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εκδήλωσης δερματίτιδας

Υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες για την εκδήλωση της ακτινοδερματίτιδας. Ορισμένοι από τους πιο επιβαρυντικούς παράγοντες για εμφάνιση ακτινοδερματίτιδας είναι :

  • Η δόση της ακτινοθεραπείας που χορηγείται
  • Η περιοχή που ακτινοβολείται
  • Τα χαρακτηριστικά του δέρματος
  • Η ηλικία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία, κλπ.
  • Τα φάρμακα χημειοθεραπείας που λαμβάνει ο ασθενής (στοχευμένες θεραπείες, ανθρακυκλίνες, άλατα πλατίνας,…)

Ο ακτινοθεραπευτής-ογκολόγος σας μπορεί να σας καθοδηγήσει προκειμένου να λυθούν οι απορίες σας.

Χρήσιμες συμβουλές

Πριν την έναρξη των θεραπειών

  • Χρησιμοποιήστε σαπούνι που δε στεγνώνει το δέρμα.
  • Στεγνώστε το δέρμα σας με ιδιαίτερη προσοχή, ειδικά σε περιοχές που ενδέχεται να παραμείνει υγρασία(πτυχώσεις, μασχάλες,…).
  • Κρατήστε το δέρμα σας ενυδατωμένο χρησιμοποιώντας μία κρέμα ή ένα γαλάκτωμα.
  • Προσέξτε να μην ερεθίσετε την περιοχή που πρόκειται να ακτινοβοληθεί. 

Κατά τη διάρκεια των θεραπειών

  • Πλυθείτε τουλάχιστον μία φορά την ημέρα κάνοντας ντους ή με γάντι μπάνιου, χρησιμοποιώντας ένα ουδέτερο σαπούνι.
  • Προσέξτε να μη σβήσετε τα σημάδια που σας έχουν σημαδέψει στο δέρμα.
  • Μην κάνετε χρήση καλλυντικών προϊόντων με αρώματα.
  • Στεγνώστε το δέρμα σας «ταμποναριστά» με μία μαλακή, καθαρή και στεγνή πετσέτα. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στο στέγνωμα περιοχών που ενδέχεται να παραμείνει υγρασία (κάτω από το μαστό, στις πτυχώσεις, κάτω από τις μασχάλες,…)
  • Μη χρησιμοποιείτε καθόλου καλλυντικά προϊόντα που περιέχουν οινόπνευμα, όπως αποσμητικά.
  • Αποφύγετε να ξυρίζεστε δίπλα από την περιοχή που δέχεται ακτινοβολία.
  • Μη χρησιμοποιείτε οποιαδήποτε κρέμα κατά τη διάρκεια των θεραπειών, με εξαίρεση την ειδική κρέμα που σας έχει συστήσει ο ακτινοθεραπευτής σας.
  • Χρησιμοποιήστε ρούχα απαλά (βαμβακερά, μεταξωτά) και άνετα. 

Μετά την συνεδρία της ακτινοθεραπείας

  • Μπορείτε να κάνετε μπάνιο τρεις έως τέσσερις εβδομάδες μετά το τέλος των θεραπειών με ένα σαπούνι ουδέτερου pH.
  • Εφαρμόστε ενυδατικές κρέμες και ειδικά γαλακτώματα έως ότου το δέρμα σας ανακτήσει το αρχικό του χρώμα. Αυτή η απαραίτητη διαδικασία μπορεί να κρατήσει έως και 4 μήνες μετά τις ακτινοβολίες.
  • Προστατέψτε τις ακτινοβολημένες περιοχές από τον ήλιο για έναν χρόνο μετά τη θεραπεία. Αν θέλετε να κάνετε μπάνιο στη θάλασσα, προτιμήστε τις απογευματινές ώρες.
  • Χρησιμοποιήστε αντηλιακά υψηλής προστασίας.

Βιβλιογραφία

  1. Benomar S. et al. Mise au point – Traitement et prévention des radiodermites aiguës. Cancer/Radiothérapie 14 (2010) 213-216.
  2. Modesto A. et al. Mise au point – Évaluation et prise en charge de la toxicité cutanée en cours de radiothérapie. Cancer/ Radiothérapie 16 (2012) 456-461.
  3. Pinnix C. et al. Topical Hyaluronic Acid vs. Standard of Care for the Prevention of Radiation Dermatitis After Adjuvant Radiotherapy for Breast Cancer: Single Blind Randomized Phase III Clinical Trial. Int J Radiation Oncol Biol Phys, Vol. 83 No. 4 (2012) 1089-1094.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Περιφερική Νευροπάθεια
(Οφειλόμενη στη χημειοθεραπεία)

«Περίπου το 30 με 40% των ασθενών που λαμβάνουν νευροτοξική χημειοθεραπεία αναπτύσσουν περιφερική νευροπάθεια.»1

Ορισμός

Η περιφερική νευροπάθεια αναφέρεται στην κατάσταση κατά την οποία εκδηλώνονται συμπτώματα που σχετίζονται με βλάβη στα περιφερικά νεύρα. Τα περιφερικά νεύρα είναι φορείς αισθήσεων, ελέγχουν τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών, την ουροδόχο κύστη και το έντερο.

Η χημειοθεραπεία και άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του καρκίνου (μαστός, ορθό, όρχεις, κλπ.) μπορούν να προκαλέσουν περιφερική νευροπάθεια. Αυτό ονομάζεται περιφερική νευροπάθεια οφειλόμενη στη Χημειοθεραπεία (ΠΝΟΧ).1

Συμπτώματα

Κλινικά η ΠΝΟΧ εκδηλώνεται με τρεις τύπους συμπτωμάτων και λειτουργικών ελλειμμάτων:

  • Συμπτώματα αισθητικών νευρώνων: συνήθως αναπτύσσονται πρώτα, επηρεάζοντας τα πόδια και τα χέρια. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν μούδιασμα («μυρμήγκιασμα») , αλλοιωμένη αίσθηση αφής, παραισθησία και δυσαισθησία που προκαλείται από την αφή και τις ζεστές ή κρύες θερμοκρασίες2.
  • Συμπτώματα κινητικών νευρώνων : αυτά περιλαμβάνουν αίσθημα αδυναμίας, διαταραγμένο βάδισμα, διαταραγμένη ισορροπία και δυσκολία με λεπτές κινητικές δεξιότητες (π.χ. κουμπιά ρούχων, γραφή κλπ)1.
  • Αλλα συμπτώματα (αυτόνομο νευρικό σύστημα) : πχ. η δυσκοιλιότητα, η κατακράτηση ούρων, η σεξουαλική δυσλειτουργία και οι διαταραχές της αρτηριακής πίεσης1.

Η ΠΝΟΧ είναι μία κοινή ανεπιθύμητη ενέργεια που οδηγεί σε περιορισμό της δόσης της χημειοθεραπείας 3.

Σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία με πολλαπλά φάρμακα, η συχνότητα εμφάνισης της ΠΝΟΧ αυξάνεται στο 38%. Λόγω της έλλειψης τυποποιημένων διαγνωστικών εργαλείων αυτή η εκτίμηση παραμένει ανακριβής. Επιπλέον, η συχνότητα εμφάνισης ποικίλλει ανάλογα με τους χημειοθεραπευτικούς παράγοντες που χρησιμοποιούνται, τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας4.

Τα αίτια

Η ΠΝΟΧ δημιουργείται όταν ο ασθενής υποβάλλεται σε διάφορους τύπους χημειοθεραπείας 3,5 . Υπάρχουν έξι κύριες ομάδες ουσιών που βλάπτουν τους περιφερικούς αισθητήρες, τους κινητικούς και τους αυτόνομους νευρώνες, οδηγώντας στην ανάπτυξη της ΠΝΟΧ, καθώς και των σχετιζόμενων με αυτή συμπτωμάτων3,5. Ορισμένες απο αυτές είναι:

  • Αντινεοπλασματικοί παράγοντες με βάση το λευκόχρυσο (σισπλατίνη, καρβοπλατίνη, οξαλιπλατίνη).
  • Ταξάνες (paclitaxel, docetaxel)
  • Αναστολείς πρωτεασώματος (βορτεζομίμπη)
  • Ανοσορυθμιστικά φάρμακα (θαλιδομίδη) κλπ.

Οι συνέπειες της ΠΝ

Στο 40% των επιζώντων από καρκίνο η ΠΝ μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμα συμπτώματα και ολική αναπηρία (Park SB, 2013). Η ΠΝ μπορεί επίσης να προκαλέσει μακροχρόνια νοσηρότητα στους επιζώντες3.

Διάγνωση της ΠΝΟΧ

Τώρα πλέον έχει αποδειχτεί ότι η σοβαρότητα των συμπτωμάτων της ΠΝ εξαρτάται από τη δόση, ανάλογα με το φάρμακο που χρησιμοποιείται2.

Συχνά τα συμπτώματα της ΠΝΟΧ εμφανίζονται αργότερα, δηλαδή εβδομάδες ή ακόμα και μήνες μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Μερικές φορές τα συμπτώματα επιδεινώνονται όταν διακοπεί η θεραπεία2.

Δεν υπάρχει τυποποιημένη διάγνωση της ΠΝΟΧ5. Οι περισσότερες διαγνώσεις γίνονται με κλίμακες βαθμολογίας που χορηγούνται από κλινικούς ιατρούς. Δύο χρησιμοποιούνται κυρίως: «NCI-CTCAE-Neuropathy Sensory» και «Total Neuropathy Sore».

Βιβλιογραφία

  1. Timothy J Brown et Al. Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy, Oncol 2019 May 1;5(5):750.
  2. Renata Zajączkowska, et Al. Mechanisms of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy Int J Mol Sci 2019 Mar 22;20(6):1451.
  3. Nathan P Staff et Al. Chemotherapy-induced peripheral neuropathy: A current review Ann Neurol 2017 Jun;81(6):772-781.
  4. Jamie R Brewer et Al. Chemotherapy-induced peripheral neuropathy: Current status and progress Gynecol Oncol 2016 Jan;140(1):176-83.
  5. Susanna B Park et Al. Chemotherapy-induced peripheral neurotoxicity: a critical analysis CA Cancer J Clin Nov-Dec 2013;63(6):419-37.
  6. Dawn L Hershman et Al. Prevention and management of chemotherapy-induced peripheral neuropathy in survivors of adult cancers: American Society of Clinical Oncology clinical practice guideline Clin Oncol 2014 Jun 20;32(18):1941-67.
  7. Constance Visovsky et Al. Putting evidence into practice: evidence-based interventions for chemotherapy-induced peripheral neuropathy Clin J Oncol Nurs 2007 Dec;11(6):901-13.
  8. L Vahdatet Al. Reduction of paclitaxel-induced peripheral neuropathy with glutamine Clin Cancer Res  2001 May;7(5):1192-7.
  9. M D Stubblefield et Al. Glutamine as a neuroprotective agent in high-dose paclitaxel-induced peripheral neuropathy: a clinical and electrophysiologic study Clin Oncol 2005 Jun;17(4):271-6.
  10. Wei-Shu Wang et Al. Oral glutamine is effective for preventing oxaliplatin-induced neuropathy in colorectal cancer patients Oncologist 2007 Mar;12(3):312-9.
  11. Stephen Sands et Al.Glutamine for the treatment of vincristine-induced neuropathy in children and adolescents with cancer Support Care Cancer 2017 Mar;25(3):701-708.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Στοματική Βλεννογονίτιδα

«Η βλεννογονίτιδα εμφανίζεται σε όλους σχεδόν τους ασθενείς που λαμβάνουν ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου»1

Τί είναι η βλεννογονίτιδα;

Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ESMO) ορίζει τη βλεννογονίτιδα ως φλεγμονώδη ή/και ελκώδη βλάβη της στοματικής ή/και γαστρεντερικής οδού. 2 , 3

Αυτή η φλεγμονή των βλεννογόνων μπορεί να προκληθεί από μολυσματικές ασθένειες, ανοσοανεπάρκεια, λήψη ορισμένων φαρμάκων, αλλά κυρίως από αντινεοπλασματικές θεραπείες, όπως χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία2,3

Η στοματική βλεννογονίτιδα αφορά τους βλεννογόνους της στοματικής κοιλότητας.

Συχνότητα εμφάνισης

Η βλεννογονίτιδα συνήθως εκδηλώνεται ως ερύθημα ή έλκος και μπορεί να επιδεινωθεί από τοπικούς παράγοντες, όπως δευτερογενείς λοιμώξεις και τραύμα.1, 2

Η βλεννογονίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία είναι φυσιολογική αντίδραση των ιστών που διαρκεί μεταξύ 7 και 98 ημερών.4

  • 80-100% για ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου
  • 89% για ταυτόχρονη χημειο-ακτινοθεραπεία
  • 70% για ακτινοθεραπεία στον υποφάρυγγα
  • 100% για ακτινοθεραπεία στο στόμα, στο ρινοφάρυγγα ή στοματοφάρυγγα.2 , 4

Τα αίτια

Οι αντινεοπλασματικες θεραπείες είναι πολύ αποτελεσματικές και πλέον είναι πολύ πιο στοχευμένες απ’ ότι στο παρελθόν, με αποτέλεσμα οι παρενέργειες να έχουν μειωθεί αισθητά. Όμως, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εμφανιστούν παρενέργειες, όπως η στοματική βλεννογονίτιδα.

Η συνδυαστική θεραπεία (δηλαδή η ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου με ταυτόχρονη χορήγηση χημειοθεραπείας) μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης στοματικής βλεννογονίτιδας.2

Η στοματική βλεννογονίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία είναι μία φυσιολογική βλάβη των ιστών που διαρκεί μεταξύ 7 και 98 ημερών.4 Ξεκινά ως οξεία φλεγμονή του στοματικού βλεννογόνου, της γλώσσας και του φάρυγγα.4

 

Στοματική βλεννογονίτιδα και υποθρεψία

Η βλεννογονίτιδα γενικά επηρεάζει την ποιότητα ζωής των ασθενών (Zhang Q-Y, 2018). Η στοματική βλεννογονίτιδα επηρεάζει επίσης τη λήψη τροφής και είναι η αιτία πολλαπλών παρενεργειών που επηρεάζουν την κατάσταση θρέψης του ασθενή :

  • Πόνος στο στόμα στο 69% των ασθενών4 (Moslemi M, 2014)
  • Οδυνοφαγία (Moslemi M, 2014): φαρυγγικός ή οισοφαγικός πόνος κατά την κατάποση.
  • Δυσφαγία στο 56% των ασθενών, καθώς και ανορεξία (Moslemi M, 2014) 4.
  • Διαταραχή πρόσληψης τροφής (Moslemi M, 2014)
  • Απώλεια σωματικού βάρους από 3 έως 7 κιλά 4.
  • Ναυτία.5
  • Εμετός.5


Διατροφική αντιμετώπιση

Στην περίπτωση της στοματικής βλεννογονίτιδας, η τροποποίηση της διατροφής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διαχείρισής της, καθώς προκαλεί πόνο, οδυνοφαγία και δυσγευσία και μειώνει σημαντικά την από του στόματος σίτιση των ασθενών.

Πρέπει να γίνουν επαρκείς διατροφικές παρεμβάσεις ώστε να διατηρηθεί η από του στόματος σίτιση του ασθενή και η επούλωση να γίνει ταχύτερα.6

Μία αξιολόγηση από έναν κλινικό διαιτολόγο μπορεί να δώσει μία εκτίμηση των καθημερινών διατροφικών αναγκών, όπως επίσης και συμβουλές για τη βελτιστοποίηση της πρόσληψης πρωτεϊνών και θερμίδων, όπως για παράδειγμα με τη χρήση πόσιμων σκευασμάτων ειδικής διατροφής (Baker S, 2016).

Η ομάδα μελέτης της βλεννογονίτιδας του MASCC / ISOO (Πολυεθνική Ένωση Υποστηρικτικής Φροντίδας στον Καρκίνο / Διεθνής Εταιρεία Στοματικής Ογκολογίας) συνιστά, λόγω του υψηλού κινδύνου υποσιτισμού που σχετίζεται με τη θεραπεία υψηλής δόσης χημειοθεραπείας / ακτινοθεραπείας, να διερευνηθεί ο κίνδυνος εμφάνισης υποθρεψίας σε όλους τους ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία.

Σκευάσματα γλουταμίνης

Σχετικά με τη χρήση της γλουταμίνης:

Πρόσφατα, οι οδηγίες MASCC / ISSO τάσσονται υπέρ της χρήσης γλουταμίνης για την πρόληψη εμφάνισης στοματικής βλεννογονίτιδας σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. 7

Όσον αφορά τη γλουταμίνη, αρκετές κλινικές μελέτες έχουν επισημάνει το όφελος από τη λήψη σκευασμάτων υψηλής περιεκτικότητας σε γλουταμίνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της στοματικής βλεννογονίτιδας που προκαλείται από ακτινοβολία.8, 9, 10

 

Χρήσιμες συμβουλές

Διατροφικές συστάσεις σύμφωνα με τους διαφορετικούς βαθμούς στοματικής βλεννογονίτιδας (κλίμακα NCI). 11

Στοματίτιδα Βαθμού 1

Επιλέξτε: 

  • Καθημερινή πρόσληψη 2-3 λίτρων υγρών για να διατηρείται υγρός ο στοματικός βλεννογόνος (π.χ. νερό, μη όξινοι χυμοί, παγάκια, αθλητικά ποτά, ζωμός)
  • Ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες και βιταμίνες Β και C
  • Χρήση μαλακών, υγρών και γλυκών τροφίμων όταν εμφανίζονται συμπτώματα: προσθέστε σάλτσες, βούτυρο / μαργαρίνη, ζωμό ή άλλο υγρό για να βοηθήσετε να υγρανθεί και να αραιωθεί το φαγητό 

Αποφύγετε: 

  • Στεγνά τρόφιμα (πχ: τοστ, κράκερ, πατάτες)
  • Πικάντικα ή ζεστά τρόφιμα
  • Υγρά και πολύ όξινα τρόφιμα (παστίλιες βιταμίνης C, όξινα φρούτα: γκρέιπφρουτ, λεμόνι, πορτοκάλι)
  • Υγρά ή τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη (π.χ. αναψυκτικά, μερικοί χυμοί φρούτων)
  • Καφεΐνη, αλκοόλ, κάπνισμα

 

Στοματίτιδα Βαθμού 2-3
 

  • Αλλάξτε την υφή και τη θερμοκρασία του φαγητού ανάλογα με την ατομική ανοχή (π.χ. πολτοποιημένη διατροφή)
  • Αν είναι ανεκτά μόνο υγρά, επιλέξτε συμπληρώματα με υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες και πρωτεΐνες
  • Μπορεί να απαιτηθεί από του στόματος συμπλήρωση ή ενδοφλέβια ενυδάτωση, αν δεν είναι δυνατή η διατήρηση επαρκούς πρόσληψης υγρών

 
Στοματίτιδα Βαθμού 4
 

  • Τίποτα από το στόμα αν αυτό είναι εφικτό
  • Ενδοφλέβια ενυδάτωση έως ότου ο ασθενής σταθεροποιηθεί και τα συμπτώματα αρχίσουν να υποχωρούν.

Βιβλιογραφία:

  1. Lalla RV, 2014, MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy, Cancer; Volume120, Issue10, 15 May 2014, Pages 1453-1461
  2. Peterson DE, Management of oral and gastrointestinal mucosal injury: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment, and follow-up; Ann Oncol. 2015 Sep;26 Suppl 5:v139-51.
  3. Peterson DE, Διαχείριση της στοματικής και γαστρεντερικής βλεννογονίτιδας: Οδηγίες ESMO Clinical Practice, 2011
  4. Maria OM, Radiation-Induced Oral Mucositis Front Oncol. 2017; 7: 89.
  5. QY Zhang, Natural Product Interventions for Chemotherapy and Radiotherapy-Induced Side Effects Front Pharmacol 2018 Nov 6;9:1253.
  6. Mallick S, Radiation induced oral mucositis: a review of current literature on prevention and management Eur Arch Otorhinolaryngol. 2016 Sep;273(9):2285-93.
  7. MASCC/ISSO Clinical Practice Guidelines for the Management of Mucositis Secondary to Cancer Therapy, Cancer 2020;126:4423-4431
  8. E Y Huang, Oral glutamine to alleviate radiation-induced oral mucositis: a pilot randomized trial Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2000 Feb 1;46(3):535-9.
  9. Tsujimoto T, 2015, L-glutamine decreases the severity of mucositis induced by chemoradiotherapy in patients with locally advanced head and neck cancer: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial Oncol Rep. 2015 Jan;33(1):33-9.
  10. Amanda de Sousa Melo, Nutritional supplements in the management of oral mucositis in patients with head and neck cancer: Narrative literary review; Clinical Nutrition ESPEN, Volume 43, June 2021, Pages 31-38
  11. Buduhan V, 2019

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Εντερίτιδα (Εντερική βλεννογονίτιδα)

Ορισμός

Η εντερίτιδα ή βλεννογονίτιδα του πεπτικού (ή εντερική βλεννογονίτιδα) αναφέρεται στη βλάβη του βλεννογόνου του εντέρου 1,2. Ο βλεννογόνος του λεπτού εντέρου αποτελεί δομή με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπου συντελούνται οι λειτουργίες της απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών.

Τα αίτια

Στόχος της ακτινοθεραπείας είναι η χορήγηση συγκεκριμένης θεραπευτικής δόσης ακτινοβολίας με μέγιστη ακρίβεια σε συγκεκριμένους ιστούς, προκειμένου να καταστραφεί ο όγκος. Η ακτινοβόληση στην περιοχή του λεπτού εντέρου μπορεί να προκαλέσει οξεία βλεννογονίτιδα που ονομάζεται ακτινική εντερίτιδα ή μετακτινική εντερίτιδα.

Με τον όρο μετακτινική εντερίτιδα περιγράφεται μία μεγάλη ομάδα δευτεροπαθών αλλοιώσεων του λεπτού ή/και του παχέος εντέρου συνεπεία της  ακτινοθεραπείας, ως μέρος του ογκολογικού θεραπευτικού πρωτοκόλλου γιά την αντιμετώπιση νεοπλασιών στην περιοχή της κοιλίας και της πυέλου. Παράγοντες όπως η ηλικία του ασθενή, το ιατρικό ιστορικό του , η θέση του όγκου, η δόση ακτινοβολίας, κλπ, επηρεάζουν την εμφάνιση, τη διάρκεια και την ένταση της εντερίτιδας. 

Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα (ανοσοθεραπεία) μπορούν να προκαλέσουν επίσης εντερίτιδα ή κολίτιδα, η οποία εκδηλώνεται με κοιλιακά άλγη, ναυτία, εμέτους και διάρροιες.

Οι επιπτώσεις

Η ακτινική εντερίτιδα (βλεννογονίτιδα) χαρακτηρίζεται από αυξημένη απόπτωση, ατροφία λαχνών, απώλεια επιθηλίου, νέκρωση, φλεγμονή και υπερβολική έκκριση βλέννας στο έντερο3. Αυτό συνδέεται με μία πολύπλοκη βιολογική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει μειωμένο κυτταρικό πολλαπλασιασμό του επιθηλίου, απορρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος, υπερβολικές φλεγμονώδεις αποκρίσεις, αλλαγές στην παραγωγή  φλεγμονωδών κυτοκινών και λοιμώξεις μέσω της στοματικής βακτηριακής χλωρίδας4. Αυτή η ρήξη του βλεννογονικού φραγμού έχει ως αποτελέσματα :

  • Την αυξημένη διαπερατότητα του εντέρου που προκαλεί τη διέλευση βακτηρίων στη γενική κυκλοφορία, αυξάνοντας τον κίνδυνο λοιμώξεων,
  • Τη δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών,

Την εμφάνιση μιάς ανισορροπίας μεταξύ έκκρισης και απορρόφησης, που εκδηλώνεται με διαρροικό σύνδρομο3.

Εντερίτιδα και υποθρεψία

Σε άτομα με οξεία βλεννογονίτιδα του εντέρου και δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης υποθρεψίας.

Επομένως, απαιτείται εξασφάλιση επαρκούς πρόσληψης θερμίδων, πρωτείνης και νερού, κάτι που μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο όταν ο ασθενής αντιμετωπίζει αυτή την παρενέργεια στο πλαίσιο των αντινεοπλασματικών θεραπειών του. Δεν υπάρχουν ασφαλή συμπεράσματα για συγκεκριμένες διατροφικές παρεμβάσεις προκειμένου να μειωθούν τα συμπτώματα της εντερίτιδας.

Εντερίτιδα και σκευάσματα ειδικής διατροφής

Μία σωστή διατροφική παρέμβαση με σκευάσματα ειδικής διατροφής χαμηλού υπολείμματος, χαμηλής ωσμωτικότητας, πλούσια σε ψευδάργυρο και γλουταμίνη, χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος, είναι καλή επιλογή για την αποκατάσταση της απορρόφησης του εντέρου και την πρόσληψη θερμίδων, πρωτείνης και λοιπών διατροφικών ουσιών που «χάνονται» κατά την εκδήλωση της εντερίτιδας.

Ο Peter M. Anderson (Nutrients, 2020)5 σε πρόσφατη μελέτη του καταλήγει στο συμπέρασμα ότι : « Η χρήση της γλουταμίνης και ενός δισακχαρίτη, όπως η τρεαλόζη, βελτιώνει όχι μόνο τη στοματική βλεννογονίτιδα, αλλά και την οισοφαγίτιδα και την εντερίτιδα μετά από χημειοθεραπεία και ακτινοβολία».

Σε μία μελέτη της Eda Kucuktulu (Support Care Cancer, 2013)6 δόθηκε σκέυασμα γλουταμίνης σε ασθενείς υπό ακτινοθεραπεία πυέλου δύο φορές την ημέρα από 15 g γλουταμίνης κάθε φορά, δηλαδή 30 g γλουταμίνης ανά ημέρα. Η μελετητής κατέληξε ότι : « Όταν αξιολογήθηκε ο βαθμός διάρροιας, κανένας από τους ασθενείς στην ομάδα που έλαβε θεραπεία με γλουταμίνη δεν είχε διάρροια βαθμού 3-4, αλλά στην ομάδα του εικονικού σκευάσματος (placebo), η διάρροια βαθμού 3-4 παρατηρήθηκε στο 69% των ασθενών…Δεν υπήρξε διακοπή θεραπείας σε ασθενείς που έλαβαν γλουταμίνη».

Όταν σταδιακά επανέλθει η φυσιολογική λειτουργία του εντέρου, μπορούν να επανεισαχθούν στη δίαιτα « κλασικά » σκευάσματα διατροφής υψηλής θερμιδικής αξίας και υψηλής πρωτείνης με μεγαλύτερη ποσότητα λίπους γιά κάλυψη των αυξημένων αναγκών.  Επίσης, μία δίαιτα χωρίς λακτόζη, χαμηλή σε λιπαρά και χαμηλή σε υπόλειμμα, μπορεί να έχει επίσης ευεργετική επίδραση στα συμπτώματα του ασθενούς. Ωστόσο, μελέτες που αξιολογούν την επίδραση της δίαιτας χωρίς λακτόζη στη διάρροια που προκαλείται από την ακτινοβολία έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, εάν υιοθετηθεί αυτή η προσέγγιση, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συμπληρώματα διατροφής χωρίς λακτόζη8.

Βιβλιογραφία

  1. Peterson DE et Al . Διαχείριση στοματικής και γαστρεντερικής βλεννογονίτιδας: ESMO Clinical Practice Guidelines, 2011 DE , 2015
  2. Sonis ST et Al. Perspectives on cancer therapy-induced mucosal injury: pathogenesis, measurement, epidemiology, and consequences for patients
  3. Van Sebille et Al. Management of mucositis during chemotherapy : from pathophysiology to pragmatic therapeutics 2015.
  4. Osama Muhammad Maria et Al. Radiation-Induced Oral Mucositis Front Oncol. 2017 May 22;7:89.
  5. Peter M. Anderson et Al. Glutamine for Amelioration of Radiation and Chemotherapy Associated Mucositis during Cancer Therapy. Nutrients 2020, 12(6), 1675;
  6. Eda Kucuktulu et Al. The protective effects of glutamine on radiation-induced diarrhea Support Care Cancer 2013 Apr;21(4):1071-5.
  7. Stacey R et Al. Radiation-induced small bowel disease:
    latest developments and clinical guidance     Adv Chronic Dis
    (2014) 5(1) 15–29.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Η Οισοφαγίτιδα

«Η οισοφαγίτιδα είναι μία φλεγμονή του οισοφάγου που προκαλεί πόνο και δυσφορία κατά την κατάποση».

Τί είναι η οισοφαγίτιδα

Ο οισοφάγος είναι ένας μυϊκός σωλήνας (ανεπίσημα γνωστός ως ο σωλήνας τροφίμων) που συνδέει το φάρυγγα με το στομάχι 1, 2.

Είναι τμήμα του ανώτερου γαστρεντερικού συστήματος και ένα όργανο μέσω του οποίου τα τρόφιμα μετακινούνται προς το στομάχι με περισταλτικές συστολές.

Τα εσωτερικά τοιχώματα του οισοφάγου αποτελούνται από το βλεννογόνο, τον υποβλεννογόνο (συνδετικό ιστό), στρώματα μυϊκών ινών και ένα εξωτερικό στρώμα συνδετικού ιστού.

Η οισοφαγίτιδα είναι μία φλεγμονή του οισοφάγου που προκαλεί πόνο και δυσφορία κατά την κατάποση1,2. Η οισοφαγίτιδα είναι μία κοινή παρενέργεια των αντινεοπλασματικών θεραπειών που μπορεί να προκληθεί από ακτινοθεραπεία στο θώρακα : αυτή ονομάζεται ακτινική οισοφαγίτιδα.2, 3

Ποιοί εμφανίζουν οισοφαγίτιδα

Ασθενείς που μπορεί να εμφανίσουν ακτινική οισοφαγίτιδα είναι ασθενείς με καρκίνο του οισοφάγου, καρκίνο του πνεύμονα, νόσο του Hodgkin, λέμφωμα non-Hodgkin και καρκίνο κεφαλής-τραχήλου.2

Η οισοφαγίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια των θεραπειών ή μετά το πέρας αυτών. 

  • Οξεία οισοφαγίτιδα ονομάζεται αν εμφανιστεί λιγότερο από τρεις μήνες μετά το τέλος της θεραπείας. Ωστόσο, η οισοφαγίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία ξεκινά συνήθως δύο έως τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη της ακτινοθεραπείας και διαρκεί έως και τέσσερις εβδομάδες μετά το τέλος της ακτινοθεραπείας.3
  • Η οισοφαγίτιδα που εμφανίζεται με καθυστέρηση φάσης (late effect) εμφανίζεται σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας. Ο διάμεσος χρόνος για την έναρξη των όψιμων οισοφαγικών βλαβών είναι έξι μήνες.3

Η ακτινοβολία ενδέχεται να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα του βλεννογόνου του οισοφάγου. Ο οισοφάγος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος. Η φλεγμονή του βλεννογόνου και η αραίωση του βασικού επιθηλίου μπορεί να οδηγήσουν σε εμφάνιση έλκους.3 Επιπλέον, τα παιδιά και οι έφηβοι κινδυνεύουν επίσης να αναπτύξουν οισοφαγίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία εάν έχουν υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία.4

Τα συμπτώματα της ακτινικής οισοφαγίτιδας

Η οισοφαγίτιδα προκαλεί δυσάρεστη αίσθηση («σβώλο» στο λαιμό) αλλά ακόμα πόνο κατά τη διάρκεια της κατάποσης. Η σταδιακή αυτή δυσκολία στην κατάποση τροφών και υγρών προκαλεί σταδιακά μία άρνηση λήψης τροφών στον ασθενή, με αποτέλεσμα να προκληθεί υποθρεψία και αφυδάτωση.

Ειδική διατροφή στην ακτινική οισοφαγίτιδα

Η διαιτολογική παρέμβαση θεωρείται απαραίτητη από τα αρχικά κιόλας στάδια της θεραπείας, προκειμένου ο ασθενής να αυξήσει την κατανάλωση του σε πρωτεΐνες και θερμίδες. Επίσης, πέρα από την ενίσχυση του οργανισμού με πρωτεΐνες και ενέργεια με τη βοήθεια σκευασμάτων ειδικής διατροφής, εξειδικευμένα σκευάσματα  υψηλής περιεκτικότητας σε γλουταμίνη μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των συμπτωμάτων της οισοφαγίτιδας, βοηθώντας στη γρήγορη αποκατάσταση του βλεννογόνου και στη μείωση των συμπτωμάτων.

Χρήσιμες συμβουλές

  • Προσπαθήστε να τρώτε αργά, μικρές μπουκιές, και να μασάτε πολύ καλά.
  • Τρώτε συχνά μικρά γεύματα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
  • Αποφύγετε τα καυτά φαγητά.
  • Τρώτε μαλακά τρόφιμα τύπου πουρέ, φρουτόκρεμες ή πουρέ λαχανικών.
  • Πίνετε υγρά με καλαμάκι για ευκολότερη κατάποση.
  • Αποφύγετε την κατανάλωση πικάντικων γευμάτων.
  • Αποφύγετε να τρώτε ή να πίνετε όξινα τρόφιμα και ποτά, όπως ντομάτες, πορτοκάλια, γκρέιπφρουτ και τους χυμούς τους.
  • Αποφύγετε το αλκοόλ και το κάπνισμα.

Βιβλιογραφία:

  1. Zeid Nesheiwat, Radiation Esophagitis, StatPearls Publishing; 2021.
  2. James Metz, Esophagitis, OncoLink Team; February 7, 2020
  3. Sarah Baker Radiation-induced esophagitis in lung cancer; Lung Cancer (Auckl). 2016; 7: 119–127.
  4. CHOC Children, 2019.

Παθήσεις

Σχετικά προϊόντα

Καρκινική Καχεξία

«Περίπου το 25% των θανάτων από καρκίνο οφείλονται στην καχεξία και όχι στον ίδιο τον όγκο».1, 2

Τί είναι η καρκινική καχεξία;

Η καχεξία είναι ένα σύνθετο μεταβολικό σύνδρομο που σχετίζεται με μία χρόνια υποκείμενη σοβαρή ασθένεια (καρκίνος, συμφορητική καρδιομυοπάθεια, νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου, χρόνια λοίμωξη, καρδιακή ανεπάρκεια, κλπ.) και χαρακτηρίζεται από απώλεια μυών με ή χωρίς απώλεια λιπώδους ιστού 3, 2

Ο καρκίνος προκαλεί περίπου 8,2 εκατομμύρια θανάτους ετησίως παγκοσμίως και οι επιπλοκές της καχεξίας συχνά σχετίζονται με κακοήθεις όγκους του παγκρέατος, του οισοφάγου, του στομάχου, του ήπατος, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα, καθώς και με άλλες κακοήθειες.

Η συχνότητα της καχεξίας αυξάνεται με το προχωρημένο στάδιο της νόσου και είναι πιο συχνή σε καρκίνους που θέτουν σε κίνδυνο την κατάποση, την πέψη και την απορρόφηση θρεπτικών ουσιών2. Η καρκινική καχεξία επηρεάζει περίπου το 40% των ασθενών κατά τη στιγμή της διάγνωσης και έως και 70-80% στα προχωρημένα στάδια της νόσου.

Τα αίτια της καρκινικής καχεξίας:

Η καχεξία είναι σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από υπερκαταβολισμό με φλεγμονή, αντίσταση στην ινσουλίνη, απώλεια βάρους, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας μυών (αυξημένη διάσπαση της μυϊκής πρωτεΐνης) και συχνά απώλεια σωματικού λίπους2, 3.

Συγκεκριμένα, στην καρκινική καχεξία οι παράγοντες όγκου ή/και οι αλληλεπιδράσεις όγκου-ξενιστή προκαλούν ανισορροπία μεταξύ των ενεργειακών αναγκών και της ενεργειακής πρόσληψης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του οργανισμού4.

Συνέπειες της καχεξίας στον καρκινοπαθή:

Η εμφάνιση καχεξίας περιπλέκει σαφώς τη διαχείριση των καρκινοπαθών, διότι εμποδίζει την ανοχή και την ανταπόκριση των αντινεοπλαστικών θεραπειών, επιδεινώνει την ποιότητα ζωής και μειώνει εντέλει την επιβίωση.

Η καρκινική καχεξία μπορεί να είναι η άμεση αιτία θανάτου στο 20 έως 40% των καρκινοπαθών. Αυτό το ποσοστό θνησιμότητας μπορεί να φτάσει το 80% για προχωρημένους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος και ο καρκίνος του πνεύμονα.

Ειδικές διατροφικές ανάγκες

Οι καρκινοπαθείς διατρέχουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο υποθρεψίας/δυσθρεψίας, επειδή τόσο η ίδια η ασθένεια, όσο και οι θεραπείες, απειλούν τη διατροφική τους κατάσταση5.

«Η απώλεια βάρους σε ασθενείς με καρκίνο δεν είναι εύκολα αναστρέψιμη με τη συμβατική διατροφική πρόσληψη» 2

Διατροφική φροντίδα ογκολογικού ασθενούς

Ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να παρέχει εξατομικευμένες συμβουλές για την εκτίμηση των ενεργειακών αναγκών του ασθενούς, αλλά και να προτείνει ένα διατροφικό πλάνο κατάλληλο για την κάλυψη των αυξημένων πρωτεϊνικών και ενεργειακών αναγκών.5

Ως τιμές στόχοι προτείνονται : 

  • 25-30 kcal / kg / ημέρα
  • 1,2-1,5 g πρωτεΐνης / kg / ημέρα

Οι παραπάνω στόχοι χρησιμεύουν ως εύρος τιμών για τη συντήρηση ή την αποκατάσταση της άλιπης μυϊκής μάζας. Έχει προταθεί ότι μπορεί να χρειαστούν ακόμη υψηλότερες δόσεις πρωτεΐνης όταν οι ασθενείς παρουσιάζουν βαριά εξάντληση5.

Οι διατροφικές συμβουλές θα πρέπει να λαμβάνουν υπ’ όψη την παρουσία και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, όπως ανορεξία, ναυτία, δυσφαγία, φούσκωμα, διάρροια και δυσκοιλιότητα.  Επομένως, συνιστάται να προτείνονται εξατομικευμένες διατροφικές συμβουλές στον ασθενή5.

Η διατροφική παρέμβαση περιλαμβάνει τακτικά εμπλουτισμένα τρόφιμα με τη μορφή σνακ, καθώς και σκευάσματα ειδικής διατροφής για την κάλυψη διατροφικών ελλείψεων, όταν οι ασθενείς διατρέχουν διατροφικό κίνδυνο.

Αρκετές μελέτες, οι οποίες αξιολόγησαν τη διατροφική παρέμβαση σε ασθενείς με καρκίνο με ή χωρίς τη χρήση σκευασμάτων ειδικής διατροφής, έχουν δείξει σημαντική βελτίωση στην κατάσταση θρέψης όταν συμπεριλαμβάνονταν σκευάσματα ειδικής διατροφής : αύξηση βάρους, αύξηση του ΔΜΣ (Δείκτη Μάζας Σώματος) και βελτίωση των βαθμολογιών σε ένα ερωτηματολόγιο διατροφικής αξιολόγησης.

Όταν είναι εφικτή, είναι προτιμότερο να προσφεύγετε στην από του στόματος διατροφή, προκειμένου να αποφύγετε τις παρενέργειες της εντερικής (μέσω γαστροστομίας) ή της παρεντερικής διατροφής6.

Ορισμένες πρακτικές και εξατομικευμένες διατροφικές συμβουλές

  • Διαιρέστε την πρόσληψη τροφής και αυξήστε την ποσότητα, δηλαδή τρώτε μικρότερες μερίδες πιό συχνά.
  • Προσέξτε την εμφάνιση του φαγητού προκειμένου η παρουσίασή του να είναι ελκυστική.
  • Εξαλείψτε τις περιοριστικές δίαιτες και τα προϊόντα με χαμηλά λιπαρά.
  • Επανεκτιμήστε την αξία των συνταγογραφούμενων φαρμάκων.
  • Εμπλουτίστε τη διατροφή με πρωτεΐνες (γάλα, αυγά, κρέας, κλπ.) και θερμίδες (τυρί, βούτυρο, κρέμα, κλπ.) και συμπληρώστε με από του στόματος σκευάσματα ειδικής διατροφής.

     

Βιβλιογραφία:

  1. Penna Fabio; Modulating Metabolism to Improve Cancer-Induced Muscle Wasting Oxid Med Cell Longev.
  2. Dev Rony; Measuring cachexia-diagnostic criteria, 2019, Ann Palliat Med. 2019 Jan;8(1):24-32.
  3. Alfonso J Cruz-Jentoft et Al.;Sarcopenia: European consensus on definition and diagnosis: Report of the European Working Group on Sarcopenia in Older People Age Ageing 2010 Jul;39(4):412-23.
  4. Maria Rohm; Energy metabolism in cachexia EMBO Rep 2019 Apr;20(4):e47258.
  5. Arends J. ; ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients Clinical Nutrition Volume 36, Issue 1, February 2017, Pages 11-48.
  6. Haute Autorite de Sante, Stratégie de prise en charge en cas de dénutrition protéino-énergétique chez la personne âgée ; Service des recommandations professionnelles / Avril 2007.